Çalışma hayatında milyonlarca çalışan fazla mesai yapmasına rağmen haklarını tam olarak bilmiyor. SGK Başuzmanı İsa Karakaş, fazla mesai uygulamasına ilişkin önemli ayrıntıları paylaşarak fazla çalışma ücretlerinin nasıl hesaplandığını, hangi durumlarda serbest zaman kullanılabileceğini ve kimlere fazla mesai yaptırılamayacağını anlattı. Fazla mesailerin emekli maaşına etkisine de dikkat çeken Karakaş, mesai ve huzur denklemini anlattı.
MİLYONLARCA MAAŞLI ÇALIŞANA HUZUR VERECEK HAKKI AÇIKLADI
Karakaş Türkiye Gazetesi’ndeki yazısında İş Kanunu’na göre fazla çalışmanın esasının haftalık çalışma süresi olduğunu belirterek haftalık 45 saati aşan çalışmaların fazla mesai kapsamında değerlendirildiğinin altını çizdi.
İşverenin işin niteliğine göre haftanın bazı günlerinde daha uzun, bazı günlerinde ise daha kısa çalışma düzeni oluşturabileceğini belirten Karakaş, haftalık toplam çalışma süresi 45 saati aşmadığı sürece fazla mesai oluşmayacağını ifade etti.
Fazla mesainin sürekli değil, istisnai bir uygulama olduğuna dikkat çeken Karakaş, bu nedenle fazla mesai ücretlerinin kıdem tazminatı hesabına dahil edilmediğini ancak emeklilik maaşının hesaplanmasında dikkate alındığını söyledi.
İş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenen çalışanlar için ise “fazla sürelerle çalışma” uygulamasının devreye girdiğini belirten Karakaş, örneğin haftalık çalışma süresi 40 saat olan bir işçinin 44 saat çalışması halinde aradaki 4 saatin fazla çalışma değil, fazla sürelerle çalışma sayıldığını ifade etti.
Ücret hesabında da farklı oranlar uygulanıyor.
Haftalık çalışma süresi 40 saat olan bir işyerinde 44 saat çalışan işçinin fazla sürelerle çalıştığı 4 saat yüzde 25 zamlı ödenirken, haftalık çalışma süresi 45 saat olan bir işyerinde 47 saat çalışan işçinin 2 saatlik fazla mesaisi ise yüzde 50 zamlı ücretlendiriliyor.
PARA YA DA İZİN OLARAK ALINIYOR
Karakaş, fazla mesai karşılığında yalnızca ücret alınmasının zorunlu olmadığını belirterek çalışanların serbest zaman hakkını da kullanabileceğini söyledi.
Buna göre fazla çalışılan her 1 saat için işçi 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışılan her 1 saat için ise 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanabiliyor. Bu hakkın 6 ay içinde, ücret kesintisi yapılmadan ve kesintisiz şekilde kullandırılması gerekiyor. Ancak resmi tatil ve izin günleri serbest zaman uygulaması kapsamında değerlendirilmiyor.
Karakaş ayrıca her çalışan için fazla mesai yaptırılmasının mümkün olmadığını da hatırlattı.
Sağlık nedeniyle günlük en fazla 7,5 saat çalışılması gereken işlerde çalışanlara, maden ocakları, tüneller, kanalizasyon ve yer altı faaliyetlerinde görev yapanlara, gece çalışması yapanlara, 18 yaşını doldurmamış işçilere, sağlık raporuyla çalışması uygun görülmeyenlere, hamile, yeni doğum yapmış ve emziren kadınlara ile kısmi süreli çalışanlara fazla mesai yaptırılamayacağını belirtti. Part-time çalışanların fazla sürelerle çalışma kapsamına da alınamayacağını ifade etti.
